Belediye Kanunu (2)

Anayasa Mahkemesi 18 Ocak 2005’te 5272 sayılı Belediye Kanunu’nu şekil yönünden iptal ettiğini açıkladı. Anamuhalef Partisinin başvurusuyla Yasa’yı inceleyen Mahkeme, geçici 4. maddenin af niteliğinde olduğunu bu nedenle son oylamada Anayasa gereği nitelikli çoğunluk gerektiğini, Yasa’nın tümü üzerindeki son oylamanın geçici 4. madde olmaksızın yapılması gerektiğini, yasal boşluk oluşmaması için Meclis’e 6 ay süre verildiğini bildirdi. Kanunu bu gerekçelerle şekil yönünden iptal eden Mahkeme yürürlüğün durdurulması talebini ise reddetti. İptal kararı ise yayınlandıktan 6 ay sonra geçerli olacak. Mahkeme 28.02.2005 tarihinde ise Yasa’nın daha önce şekil yönünden iptal edildiğini gerekçe göstererek Yasa'nın bazı maddelerinin iptali istemiyle açılan davada ''karar vermeye yer olmadığına'' karar verdi.

Biz Yüksek Mahkemenin açıklamasında belirtilen ve af niteliğinde olduğu belirtilen geçici 4. maddenin Resmi Gazete de yayınlanan metindeki geçici 4. madde olmadığını, iptal kararının da yayınlandıktan 6 ay sonra yürürlüğe gireceğini ve Kanun’un yayınlanan hali ile şu anda yürürlükte olduğunu, Mahkemenin gerekçeli kararında da bu durumun ortaya çıkacağını düşünerek incelememize devam edelim. Kanun’un 29. maddesi ile; Meclis üyeliğinin sona ermesi yeniden düzenlenmiştir. Buna göre ölüm, istifa, özürsüz veya izinsiz olarak arka arkaya üç birleşim günü katılmama yanında bir yıl içinde yapılan toplantıların yarısına katılmayan üyenin üyeliğinin düşmesine de savunması alındıktan sonra üye tam sayısının salt çoğunluğuyla karar verilecektir. Belediye meclisi üyeliğine seçilme yeterliğinin kaybedilmesi durumunda ise üyeliğin sona ermesine meclis değil valinin bildirmesi üzerine Danıştay karar verecektir.

30. madde ile meclisin feshi düzenlenmiştir. Fesih koşulları azaltılmıştır. 1580 sayılı Kanun’da yer alan olağan ve olağanüstü toplantılar dışında ve yerde toplanma koşulları kaldırılmıştır. Meclis kendisine kanunla verilen görevleri süresi içinde yapmayı ihmal eder ve bu durum belediyeye ait işleri sekteye veya gecikmeye uğratırsa ve belediyeye verilen görevlerle ilgisi olmayan siyasî konularda karar alırsa İçişleri Bakanlığının bildirisi üzerine Danıştayın kararı ile feshedilecektir. İçişleri Bakanlığı gerekli gördüğü takdirde meclisin feshine dair bildiri ile birlikte karar verilinceye kadar meclis toplantılarının ertelenmesini de isterse, Danıştay bu hususu artık 2 ay içinde değil en geç bir ay içinde karara bağlayacaktır. Bu şekilde feshedilen meclisin yerine seçilen meclis, kalan süreyi tamamlar denilmiştir. Eski Kanun’da yer alan “Yukarıdaki bentlerde açıklanan fiil ve işlemlere katılan belediye başkanlarının da Danıştay kararı ile görevine son verilir” bendi ise bu madde de yer almamıştır. 31. madde ile boşalan meclisin görevinin yerine getirilmesi düzenlenmiş eski Kanun’dan farklı bir uygulamaya gidilmemiştir. 32. maddeyle huzur ve izin hakkı düzenlenmiştir. Eski Kanun’da “nüfusu 70 binden yukarı belediyelerde lüzum görüldüğü takdirde meclis azasına huzur hakkı verilir. Bu huzur hakkının miktarını tayin eden meclis kararları Dahiliye Vekaletinin tasvibi ile kat'ileşir” denilmekte iken bu Kanun’la meclis başkan ve üyelerine, meclis toplantılarına ve ihtisas komisyonları toplantılarına katıldıkları her gün için, belediye başkanına ödenmekte olan aylık brüt ödeneğin günlük tutarının üçte birini geçmemek üzere meclis tarafından belirlenecek miktarda huzur hakkı ödenir. Huzur hakkı ödenecek gün sayısı, 20 nci maddenin ikinci fıkrasında (Bütçe görüşmesine rastlayan toplantı süresi en çok yirmi gün, diğer toplantıların süresi en çok beş gündür.) ve 24 üncü maddenin üçüncü fıkrasında (Meclis toplantısını müteakip imar komisyonu en fazla on iş günü, diğer komisyonlar ise beş iş günü içinde kendilerine havale edilen işleri sonuçlandırır.) belirtilen toplantı günü sayısından fazla olamaz denilmiştir. Ayrıca meclis üyelerine izin düzenlemesi getirilmiştir. Buna göre meclis üyeleri hastalıkları süresince izinli sayılır. Ayrıca mazeretleri durumunda, bir yıl içindeki toplantı süresinin yarısını aşmamak şartıyla istekleri üzerine meclis tarafından izin verilebilir denilmiştir.

33. madde ile belediye encümeni yeniden düzenlenmiştir. Belediye encümeni, belediye başkanının başkanlığında; il belediyelerinde ve nüfusu 100.000'in üzerindeki belediyelerde, belediye meclisinin her yıl kendi üyeleri arasından bir yıl için, gizli oyla seçeceği dört üye ile biri malî hizmetler birim amiri olmak üzere belediye başkanının her yıl birim amirleri arasından seçeceği dört üyeden, diğer belediyelerde, belediye meclisinin her yıl kendi üyeleri arasından bir yıl için gizli oyla seçeceği üç üye ile biri malî hizmetler birim amiri olmak üzere belediye başkanının her yıl birim amirleri arasından seçeceği üç üyeden oluşur denilmiştir. Eski Kanun’da encümene girecek daire amirleri sayılırken bu Kanun’la Belediye başkanına encümene girecek daire amirlerini seçme imkanı sağlanmıştır. Encümen toplantılarına gündemdeki konularla ilgili olarak ilgili birim amirleri, belediye başkanı tarafından oy hakkı olmaksızın görüşleri alınmak üzere çağrılabilecektir.

34. madde de encümenin görev ve yetkileri sayılmıştır. Stratejik plân ve yıllık çalışma programını inceleyip belediye meclisine görüş bildirmek, vergi, resim ve harçlar dışında kalan ve miktarı beşmilyar Türk Lirasına kadar dava konusu olan belediye alacaklarının anlaşma ile tasfiyesine karar vermek, umuma açık yerlerin açılış ve kapanış saatlerini belirlemek görevleri yeni görevlerdir. Kamu İhale Kanunu ve Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu gereğince encümenin kaldırılan yetkileri de bu Kanun’da yer almamıştır.

35. madde ile encümen toplantısı düzenlenmiştir. Buna göre belediye encümeni haftada birden az olmamak üzere önceden belirlenen gün ve saatte toplanacaktır. Belediye başkanı acil durumlarda encümeni toplantıya çağırabilir. Karara muhalif kalanlar gerekçelerini de açıklar. Encümen başkan ve üyeleri, münhasıran; kendileri, ikinci derece dâhil kan ve kayın hısımları ve evlatlıkları ile ilgili işlerin görüşüldüğü encümen toplantılarına katılamazlar.

36. madde ile encümen üyelerine verilecek ödenek yeniden düzenlenmiştir. Belediye encümeni başkan ve üyelerine, nüfusu 10.000'e kadar olan belediyelerde 3.500, nüfusu 10.001-50.000'e kadar olan belediyelerde 4.500, 50.001-200.000'e kadar olan belediyelerde 6.000 ve 200.001'in üzerinde olan belediyelerde ise 7.500 gösterge rakamının Devlet memurları için belirlenen aylık katsayı ile çarpımı sonucu bulunacak tutarda aylık brüt ödenek verilir. Encümenin memur üyelerine bu tutarın yarısı ödenir.

37. madde ile belediye başkanı tanımlanmıştır. Belediye başkanı artık görevinin devamı süresince siyasi partilerin yönetim ve denetim organlarında görev alamayacak, profesyonel spor kulüplerinin başkanlığını yapamayacak ve yönetiminde bulunamayacaktır.

38. madde ile belediye başkanının görev ve yetkileri tek tek sayılmıştır. Belediyeyi stratejik plâna uygun olarak yönetmek, belediye idaresinin kurumsal stratejilerini oluşturmak, bu stratejilere uygun olarak bütçeyi, belediye faaliyetlerinin ve personelinin performans ölçütlerini hazırlamak ve uygulamak, izlemek ve değerlendirmek, bunlarla ilgili raporları meclise sunmak, şartsız bağışları kabul etmek, bütçede yoksul ve muhtaçlar için ayrılan ödeneği kullanmak, özürlülere yönelik hizmetleri yürütmek ve özürlüler merkezini oluşturmak yeni görevlerdir.

39. madde ile Belediye başkanının özlük haklarına Kanun da yer verilmiştir. Nüfus ölçütüne göre başkan maaşları sınırlandırılmıştır.

40. madde ile Başkan vekilliği düzenlenmiş, 1580 sayılı Kanun’dan farklı bir uygulamaya gidilmemiştir.

41. madde ile belediye başkanına yeni bir görev verilmiştir. Başkan stratejik plân ve yıllık performans plânı hazırlamakla görevlendirilmiştir. Stratejik plân, belediye meclisi tarafından kabul edildikten sonra yürürlüğe girer. Nüfusu 50.000'in altında olan belediyelerde stratejik plân yapılması zorunlu değildir. Stratejik plân ve performans plânı bütçenin hazırlanmasına esas teşkil eder ve belediye meclisinde bütçeden önce görüşülerek kabul edilir.

42. madde ile çağdaş yönetim gereği, belediye başkanına görev ve yetki devri imkanı getirilmiştir.

43. madde ile belediye başkanının yakınları ve kendisinin açtığı davalarda belediyeyi temsil edemeyeceği Kanun maddesi haline getirilmiştir.

44. madde ile belediye başkanlığının sona ermesi halleri açıkça maddelenmiştir. Buna göre belediye başkanlığı, ölüm ve istifa hallerinde kendiliğinden sona erer. Belediye başkanının mazeretsiz ve kesintisiz olarak yirmi günden fazla görevini terk etmesi ve bu durumun mahallin mülkî idare amiri tarafından belirlenmesi, seçilme yeterliğini kaybetmesi, görevini sürdürmesine engel bir hastalık veya sakatlık durumunun yetkili sağlık kuruluşu raporuyla belgelenmesi, meclisin feshine neden olan eylem ve işlemlere katılması hallerinden birinin meydana gelmesi durumunda İçişleri Bakanlığının başvurusu üzerine Danıştay kararıyla başkanlık sıfatı sona erecektir.

45. madde ile belediye başkanlığının boşalması halinde yapılacak işlemlere yeni hükümler getirilmiştir. Bu gibi bir durumda vali tarafından toplanması sağlanan meclisin başkan veya vekili seçiminde ilk iki oylamada üçte iki ve üçüncü oylamada üye tam sayısının salt çoğunluğu aranacaktır. Üçüncü oylamada salt çoğunluk sağlanamazsa, bu oylamada en çok oy alan iki aday için dördüncü oylama yapılır. Dördüncü oylamada en fazla oy alan üye, belediye başkanı veya başkan vekili seçilmiş olur. Oyların eşitliği durumunda kur'a çekilir. Belediye başkanı veya başkan vekili seçilinceye kadar belediye başkanlığı görevi, meclis birinci başkan vekili, bulunmaması durumunda ikinci başkan vekili, onun da bulunmaması durumunda vali tarafından görevlendirilecek bir kamu görevlisi tarafından yürütülür. Belediye başkanı veya başkan vekili seçimi en geç onbeş gün içinde tamamlanmadığı takdirde belediye meclisinin feshine ilişkin hükümler uygulanır denilmiştir.

46. madde ile belediye başkanlığının herhangi bir nedenle boşalması ve yeni belediye başkanı veya başkan vekili seçiminin yapılamaması durumunda, eski uygulamaya benzer bir düzenleme getirilmiştir.

47. madde ile görevden uzaklaştırma uygulaması ve sonuçları açıkça tanımlanmıştır.

48. madde ile Belediye teşkilâtı yeniden tanımlanmıştır. Norm kadro uygulaması getirilmiş ve bulunması zaruri birimler ve kurulması çeşitli şartlara göre ihtiyari birimler tanımlanmıştır.

49. madde ile norm kadro ve uygulaması açıklanmıştır. Bu madde ile devlet memurlarının da belediyelerde geçici görevlendirilebilme imkanı tanınmıştır. Ayrıca nüfusa göre belli sayılarda belediye başkan yardımcısı görevlendirilmesi imkanı getirilmiştir. Belediyelerin personel giderleri ve ödemeleri konusunda da yeni düzenlemeler getirilmiştir.

50. madde ile tüzel kişiliği kaldırılan belediyelerin kadro ve personelinin ne olacağı açıklanmıştır.

Görüldüğü gibi Belediyelerde çok önemli değişiklikler gerçekleştirilmiştir. Bu değişikliklerin belediyelere yeni ufuklar açacağını düşünüyoruz. Gazetemizin bundan sonraki sayısında da Kanun’un diğer maddelerini inceleyeceğiz.