Belediye Kanunu (3)

Yerel yönetimlerde reformlar devam ediyor. 4 Mart 2005 tarihinde “İl Özel idare Kanunu” yayınlandı ve yürürlüğe girdi. Kamuda reformun en önemli yasalarından biri olan bu yasa, neredeyse yüzyıllık Özel İdare Yasasını yürürlükten kaldırdı ve çok önemli değişiklikler getirdi. Bu yasayı da gelecek sayılarımızda inceleyeceğiz. Şimdi, “Belediye Kanunu”nun kalan maddelerini incelemeye devam edelim.

51. madde ile, belediye zabıtasının önceki yasaya benzer görev ve yetkileri, 52. maddeyle itfaiye teşkilatının görev ve teşkilatlanması açıklanmıştır. Eski yasadan farklı olarak iki teşkilatın da kuruluş, görev, yetki, personelin atanma ve niteliklerinin Bakanlıkça çıkarılacak bir yönetmelikle düzenleneceği belirtilmiştir. Lüzum görülen beldelerde devlet zabıtasına belediye zabıtası görevi verilebilme imkanı da kaldırılmıştır. 53. maddeyle, belediyelere eski yasadan farklı olarak acil durum planlaması yapma görevi verilmiş, acil durumlarda diğer bölgelere yardım yapabilmesine yasal olanak sağlanmıştır.

54. madde ile, belediyelerin yeni ve çağdaş normlar esas alınarak denetleneceği belirtilmiştir. 55. madde ile de, denetim iç ve dış olarak ikiye ayrılmış, hukuki ve mali denetim yanında performans denetimine de yer verilmiştir. 5018 sayılı Kanunun gerekleri yanında idari denetimin yapılacağı ve denetim sonuçlarının kamuoyuna açıklanacağı hükmü ile yeni bir uygulama getirilmiştir. 58. maddeyle denetimle ilgili 5272 sayılı bu kanunda hüküm olmazsa genel kanun olan 5018 sayılı Kanunun geçerli olduğu belirtilmiştir. 56. madde ile bir nevi, belediye başkanının yıllık faaliyeti ve performansını ölçme maksatlı ve eski yasadaki adıyla yıllık çalışma raporunu faaliyet raporu şeklinde hazırlama görevi getirilmiş, ancak faaliyet raporunun eskiden farklı olarak belediyenin stratejik plan ve performans hedeflerine göre de hazırlanarak Meclise sunulacağı ve aynı zamanda kamuoyuna duyurulacağı hükmü getirilmiştir. Ayrıca faaliyet raporu sonunda, meclisin belediye başkanını yetersiz bulması uygulaması kaldırılmıştır. 57. madde ile tamamen yeni bir uygulama getirilmiştir. Belediyelerin görevini aksatması, halkın huzur ve sağlığını bozması ve bu durumun da sulh hakimi tarafından tespiti sonucunda Bakanlık, belediye başkanına bir süre vermekte; yine hizmetler düzelmezse belediyenin bu görevlerinin vali tarafından yapılması istenmektedir. 59. madde ile belediyelerin gelirleri, 60. madde ile de giderleri açıklanmıştır. İlk kademe ve ilçe belediyeleri için büyükşehir sınırları içinde toplanan emlak vergisinin tümü gelirler arasında belirlenmiştir. Belediyelere kamuoyu yoklamasına gider ayırabilme imkanı getirilmiştir. 61. madde ile bütçenin, eski yasadan farklı şekilde stratejik plana uygun olarak mali yıl ve izleyen iki yıllık olmak üzere üç yıllık hazırlanması usulü getirilmiştir. 5018 sayılı Kanunla belirlenen esasların geçerli olacağı belirtilmiştir. 62. maddeyle, hazırlanan ve eylül ayında encümene sunulan bütçenin merkezi yönetim bütçe tasarısına eklenmek üzere Bakanlığa da gönderilmesi uygulaması getirilmiş; gönderilen bütçenin belediye meclisinde denkliği bozulamayacağı belirtilmiştir. Ayrıca, bütçenin mahalli mülki amir tarafından onaylanması uygulaması kaldırılmıştır. 63. maddeyle 5018 sayılı Kanunla mevzuatımıza giren “ita amirliği” yerini alan harcama yetkililerinin belediyelerdeki harcama birimlerin en üst yöneticisi olacağı belirtilmiştir. Başkanın “ita amirliği” kaldırılmıştır. 64. maddeyle de kesin hesap düzenlenmiştir. 65. maddeyle belediye bütçesinin esas ve usullerinin Maliye Bakanlığı görüşü alınarak Bakanlıkça çıkarılacak yönetmelikle düzenleneceği belirtilmiştir.

66. maddeyle bütçenin kesinleşmeme ihtimaline karşı eski bütçenin uygulamaya devam edeceği ancak işlemlerin yeni bütçe kapsamında değerlendirileceği belirtilmiştir. 67. madde ile belediyelerin vazifelerinden bir çoğunu Bakanlık kararına gerek kalmadan ihale yoluyla üçüncü şahıslara yaptırabilme imkanı sağlanmıştır.

68. madde ile belediyelerin borçlanma ve tahvil ihraç edebilmelerine yeni düzenlemeler getirilmiştir. Bu durumda belediyelere üçer aylık dönemler halinde İçişleri ve Maliye Bakanlıkları ile Devlet Plânlama Teşkilatı ve Hazine Müsteşarlıklarına malî tablolarını gönderme zorunluluğu getirilmiştir. 69. maddeyle belediyelere arsa ve konut üretme konusunda yeni yetkiler verilmiştir. 70. maddeyle belediyelere şirket kurabilme imkanı sağlanmış, 71. maddeyle Bakanlık izniyle bütçe içinde işletme tesis edebilme imkanı getirilmiştir. 72. maddeyle borç ve alacakların takas ve mahsubu konusunda yenilikler getirilmiş, bu işlemlerin esas ve usullerinin Bakanlık görüşü alınarak Maliye Bakanlığınca çıkarılacak bir yönetmelikle düzenleneceği hükmü getirilmiştir. 73. maddeyle büyükşehir belediyeleri, büyükşehir belediyeleri sınırları içindeki ilçe ve ilk kademe belediyeleri ve il belediyeleri ile nüfusu 50.000’in üzerindeki belediyeler için kentsel dönüşüm ve gelişim alanı projeleri yapabilme imkanı getirilmiştir. 74. madde ile belediyelerin Bakanlık izniyle uluslararası anlaşmalara uygun olarak yurt dışı kuruluşları ile ilişki kurabilme, projeler yapabilme imkanı getirilmiştir.

75. madde ile belediyelerin diğer mahalli idareler, kamu kurum ve kuruluşları ile meclis kararına uygun olarak ortak işler gerçekleştirebilme, bu kuruluşların hizmetlerini bedelli yada bedelsiz yapabilme; personel, kaynak ve arsa tahsis edebilme imkanı getirilmiştir. 76. maddeyle yerel idare alanında “kent konseyi” adıyla yeni bir uygulama getirilmiştir. Belediyeler; halktan, kamu ve sivil toplum kuruluş temsilcilerinden oluşacak kent konseyine yardım ve destek sağlayacaktır. 77. madde ile belediyeler Bakanlık tarafından çıkarılacak yönetmelik esaslarına göre sosyal hizmetlere yönelik gönüllü katılımları destekleyecek programlar uygulayacaktır. 78. maddeyle belediyelere kamu kurum ve kuruluşları ile doğrudan yazışma yapabilme imkanı getirilmiştir. 79. madde ile belde sınırları içindeki sahipsiz araziler ile ortak kullanımdaki araziler üzerinde belediyelerin tasarruf yetkisi getirilmiştir. 80. madde ile nazım imar planlarında gösterilmek şartıyla belediyelere akaryakıt, LPG ve sıvılaştırılmış doğalgaz istasyonlarına ayrıca şehirlerarası otobüs terminali kuracak gerçek ve tüzel kişilere izin ve ruhsat verebilme imkanı getirilmiştir. 81. madde ile cadde, sokak, meydan vs. yerlere ad verilmesi ve usulü belirlenmiştir. 82. maddeyle tahsil edilecek vekalet ücretlerinin belediye hukuk bürosundaki personele dağıtım olanağı getirilmiştir.

83. madde ile Kanunun 15, 18 ve 34 üncü maddelerinde belirtilen parasal miktarların her yıl belirlenecek yeniden değerleme oranında arttırılacağı belirtilmiştir. 84. madde ile diğer bazı kanunlarda bu kanuna aykırı hükümlerin bulunması durumunda bu kanun hükümlerinin uygulanacağı belirtilerek, belediyelerin bu kanunun uygulamasında karşılaşacağı sıkıntıların önüne geçilmiştir. 85. madde ile seçilen belediye başkanlarının emekli kesenekleri ile ilgili 4734 sayılı Emekli Sandığı Kanunun bir maddesi değiştirilmiş, 86. madde ile yine aynı kanunun bir maddesi değiştirilerek belediye başkanlarına makam, temsil ve görev tazminatı verilebilme uygulaması getirilmiştir. 86. madde ile yürürlükten kaldırılan 1580 sayılı Belediye Kanunu ve diğer bazı kanunların bazı maddeleri belirtilmiştir. Geçici 1. madde ile üzerinde bir hak tesis edilmemiş ve sınırlama bulunmayan ve 1/5000 ölçekli nazım imar plânı içinde kalan hazine arazilerinin belediyelere devrolunacağı hükmü getirilmiştir. Geçici 2. maddeyle personel ödemesi belirlenen sınırı aşmış belediyelerin geçici personel istihdamı konusunda sınırlama getirilmiştir. Geçici 3. madde ile norm kadro uygulamasına geçene kadar belediyelerin kadro ihdas, iptal, değişiklik vb. gibi işlerinin Bakanlar Kurulu kararı ile yapılmaya devam edileceği, işçi vizelerinin ise bakanlıkça yapılacağı ve bu vizelerin valiliklere devredilebileceği belirtilmiştir. Geçici 4. madde ile nüfusu 2000’in altına düşen belediyelerin tüzel kişiliklerinin kaldırılarak köye dönüştürme işlemi, kanunun 8’inci maddesi uygulamasından faydalanmak isteyen belediyeler için 31 Aralık 2005 tarihine kadar uygulanmayacağı, tüzel kişiliğin kaldırılmasında, birleşme veya katılma sonrasında 2000 yılı genel nüfus sayımı sonucuna göre oluşan toplam nüfus esas alınacağı belirtilmiştir. Geçici 5. madde ile hala görevde bulunan belediye meclisi başkan vekilleri, meclis kâtipleri, ihtisas komisyonu üyeleri ve encümenin seçilmiş üyelerinin seçildikleri devrenin sonuna kadar göreve devam edeceği belirtilmiştir. Geçici 6. madde ile ilk strateji planının hazırlanma süresi 1 yıl olarak belirlenmiştir. Geçici 7. madde ile belediyeler ve bağlı kuruluşları ile sermayesinin % 50’sinden fazlası belediyelere ait şirketlerin, 30 Haziran 2004 tarihi itibarı ile, kamu kurum ve kuruluşlarından olan kamu ve özel hukuka tâbi alacaklarının, bunların diğer kamu kurum ve kuruluşlarına olan borçlarına karşılık olmak üzere bu kanunun yayımını izleyen 6 ay içinde mahsup edileceği, ve mahsup işlemlerine ilişkin diğer esaslar belirlenmiştir. Geçici 8. madde ile halen profesyonel spor kulüplerinin başkanlığını yapan veya yönetiminde bulunan belediye başkanlarının, en geç 1.1.2005 tarihine kadar bu kulüplerin başkanlığından ve yönetimindeki görevlerinden ayrılmaları gerektiği belirtilmiştir. 88. ve 89. maddeler ise yürürlükle ilgili maddeleridir.

Görüldüğü gibi, ülkemizde yüz yıla yakın bir süredir uygulamada olan 1580 sayılı Yasayı kaldıran bu yeni yasa, belediyeler için çok geniş yetki ve imkanlar sağlamaktadır. Uygulama sürecinin tam oturması ile ortaya çıkacak aksaklıkların kısa zamanda giderilmesini ve gerekli diğer yeni yasal değişikliklerin de bunu izlemesini, belediyelerin başta belediye başkanları olmak üzere tüm personelinin ise bu yeni yasal düzenlemeleri takip ederek benimsemelerini ve uygulamalar sonucunda herhangi bir sıkıntı ile karşılaşmamalarını ümit ediyoruz.