İL ÖZEL İDARESİ KANUNU (2)

Geçen sayımızda İl Özel İdare Kanununun 34 maddesini incelemiş getirilen yenilikler ve değişikliklerden söz etmiştik. Bu sayımızda da Kanunun kalan maddelerini incelemeye devam edeceğiz.

35. madde ile teşkilat yapısı belirlenmiş, nüfus, fiziki ve coğrafi yapı, ekonomik, sosyal, kültürel özelliklere göre belirlenecek norm kadroya uygun bir yapılanma getirilmiş, birimlerin kurulabilmesi için genel meclise yetki verilmiş, büyükşehir belediyesi olan illerde daire başkanlıkları ve müdürlüklerden diğer illerde müdürlüklerden oluşan bir yapı öngörülmüş ve vali adına şimdiye kadar vali yardımcılarının yürüttüğü il özel idare hizmetlerini yürütecek genel sekreterlik müessesesi getirilmiştir.

36. madde ile özel idare hizmetlerinde memur, işçi ve uzman sözleşmeli personel çalıştırılabileceği, kamu kurum ve kuruluşlarında çalışan memurların il özel idaresinde uzun süreli olarak görevlendirilebileceği, sözleşmeli ve işçiler hariç toplam memur sayısının %10’unu kadar kısmına yılda iki defa encümen kararı ile ikramiye verilebileceği uygulaması getirilmiştir.

37. madde ile özel idarenin denetiminin mevzuat, amaç ve hedefler, performans ölçütleri ve kalite standartları esas alınarak yapılacağı, 38. madde ile denetimin 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu gereği iç ve dış denetim şeklinde yapılacağı, Bakanlıkça mali denetim yapılamayacağı, denetimin hukuka uygunluk, mali ve performans denetimini kapsayacağı ve sonuç raporlarının duyurulacağı uygulamaları getirilmiştir.

39. madde ile 5018 sayılı Kanun gereği vali tarafından hazırlanan ve kamuoyunada açıklanacak ve Bakanlığa da gönderilecek faaliyet raporunun mart ayında vali veya genel sekreterce meclise sunulacağı uygulaması getirilmiştir.

40. madde ile Bakanlıkça hizmetlerin yetersizliğinin sulh hakimine tespit ettirilmesi uygulaması getirilmiş ve bu durumda özel idareye süre verileceği yine olmazsa valinin, kaynakların yetersiz olması durumunda kamu kurum ve kuruluşlarının imkanlarından da yararlanarak bu hizmetleri yapması uygulaması getirilmiştir.

41. madde ile denetim ve faaliyet raporu hazırlanması konusunda bu Kanunda hüküm bulunmayan hallerde 5018 sayılı genel Kanun hükümleri uygulanacağı belirtilmiştir.

42. madde ile özel idarenin gelirleri açıklanmış, ancak özel idareye verilen görev çeşitliliğine ve 43. madde de belirtilen yeni gider kalemlerine rağmen önceki Yasa’da belirtilen gelirlere ek olarak özel idarenin gelirlerini önemli oranda arttıracak bir yeni düzenlemeye gidilmemiştir. Genel bütçeden ayrılan ve özel idarelere nüfuslarına göre verilen %1,12 oranındaki pay da bir artışa gidilmemiştir.

44. madde ile bütçenin stratejik plana uygun olarak 3 yıllık hazırlanacağı, encümen ve genel meclisce kabul edileceği, 46. madde ile harcama birimlerinin en üst yöneticisinin, ilçelerde kaymakamın harcama yetkilisi olacağı, 47. madde ile kesin hesap işlemlerinde bütçe hükümlerinin uygulanacağı, 48. madde ile bütçe ve muhasebe işleri için Bakanlıkça yönetmelik çıkarılacağı, 49. madde ile kesinleşmeyen bütçe durumunda geçen yıl bütçesinin uygulamaya devam edileceği, 50. madde ile bazı hizmetlerin üçüncü şahıslara gördürülebileceği ve bu işlerin süresi belirtilmiştir.

51. madde ile özel idarelerin yatırım programında yer alan projelerin finansmanı için belli sınırlar ve şartlarda ilgili mevzuat çerçevesinde iç ve dış borç alabileceği ve tahvil çıkarabileceği, bu durumda mali tablolarını üçer aylık dönemler halinde İçişleri ve Maliye bakanlıkları ile Devlet Planlama Teşkilatı ve Hazine müsteşarlıklarına göndereceği belirtilmiştir.

52. madde ile özel idarenin görevleri ile ilgili sermaye şirketi, 53. madde ile özel gelir ve gideri bulunan hizmetleri için Bakanlık izniyle bütçe içi işletme kurabileceği belirtilmektedir.

54. madde ile özel idarelerin sıkıntıya düşmemeleri için kamu kurum ve kuruluşlarından alacak ve borçlarına takas ve mansup usulü getirilmekte ve bu konuda Bakanlık görüşüyle Maliye bakanlığınca çıkarılacak yönetmeliğin uygulanacağı belirtilmektedir.

55. madde ile özel idarenin görev ve yetki alanlarında vereceği para cezaları ve işyeri kapatılması cezaları ve 55. madde ile vali ve kaymakamların vereceği cezalar yeniden düzenlenmiş, 57. madde ile bu cezaların verilmesinde tutanak düzenlenmesi gerektiği, 58. madde ile bu cezalara 15 gün içinde itiraz edilebileceği, 59. madde ile itirazın cezanın uygulanmasını durdurmayacağı, 60. madde ile para cezalarının 30 gün içinde yerine getirilmesi gerektiği, işyeri kapatma cezaların mühürlenmek suretiyle yapılacağı, 61. madde ile özel idare tarafından satışı ve kullanımı yasaklanan sağlığa zararlı maddelerin toplattırılması, imhası usulleri belirtilmiştir.

62. madde ile özel idarelerin uluslararası teşekkül ve organizasyonlara üye olabilme imkanı anlaşmalara uygunluk ve Bakanlık iznine bağlanmıştır.

63. madde ile özel idare işlerini ilçelerde yürüten kaymakamlara ek bir ödenek verilmektedir.

64. madde ile özel idarelere kamu kurum ve kuruluşları ile ortak proje yapabilme, kaynak aktarabilme, arsa ve bina ihtiyaçlarını karşılayabilme, personel görevlendirebilme, 25 yılı geçmemek üzere taşınmaz tahsis edebilme imkanı getirilmektedir.

65. madde ile özel idareye bakanlıkça çıkarılacak bir yönetmelik esaslarına göre sosyal hizmetlere gönüllü katılımı teşvik edecek programları yapma yükümlülüğü getirilmektedir.

66. madde ile özel idarelerin şimdiye kadar valilik ve kaymakamlık kanalı ile yapılan yazışmalrını doğrudan yapabilme imkanı getirilmektedir.

67. madde ile tahsil olunan vekalet ücretlerinin hukuk bürosu görevlilerine dağıtım imkanı getirilmektedir.

68. madde ile para cezalarının ve bazı parasal değerlerin günün şartlarında güncel kalmasını sağlayacak bir düzenleme getirilmiştir.

69. madde ile özel idarelere acil durum planları yapma, donanım ve ekip kurma görevi verilmekte, diğer özel idarelere de acil durumlarda yardım yapabilme imkanı getirilmektedir.

70. madde ile bazı genel ve özel nitelikli kanunların bu Kanun hükümlerine aykırı olması durumunda bu kanun hükümlerinin uygulanacağı belirtilerek özel idarelerin görevlerini tam yapabilmesine olanak sağlanarak Kanun’a da kısmen genel bir nitelik kazandırılmıştır.

71. madde ile 13 Mart 1329 tarihli İl Özel İdaresi Kanununun yürürlükten kaldırıldığı belirtilmiştir.

Geçici 1. madde ile bu Kanunla yeni meclis başkanlık divanı seçiminin 1 ay içinde yapılacağı, yeni encümen için böyle bir süre öngörülmediği görülmektedir.

Geçici 2. madde ile norm kadroya geçene kadar memur kadrolarının düzenlenmesi Maliye Bakanlığı ve Devlet Personel Başkanlığının görüşü ile İçişleri Bakanlığının teklifi üzerine Bakanlar Kurulunca kararlaştırılacağı, işçi kadroları ve geçici işçi vizelerinin İçişleri Bakanlığınca yapılacağı belirtilmiştir.

Geçici 3. madde ile ilk stratejik planın yapılma süresini 1 yıl olarak belirlenmiştir.

72 ve 73. maddelerde de yürürlüğe ilişkin hususlar belirtilmiştir.

Görüldüğü gibi Kanun özel idarelere birçok yeni görev vermektedir. Belediye Kanununa paralel bir şekilde organların oluşumu, görevleri ve çalışması belirlenmiş özel idarelerin yerel özelliği ön plana çıkarılmış, aynı zamanda günün şartlarına uygun olarak bu birimlerin kamu alanında görev yapabilecek şekilde bir esneklik getirilerek kamu hizmetlerinin aksamasının önüne geçilmesi hedeflenmiştir. Ancak bu yapılırken gelirler konusunda fazla bir iyileştirmeye gidilmemekte, kaynak yokluğunda özel idarenin organlarından kaynak yaratması beklenmektedir.

Özel idarenin ilçelerde teşkilatlanması ve çalışması ise eski uygulamadan çok büyük bir farklılık arzetmemekte, konu yine valilerin yada diğer seçilmiş organların takdirine bırakılmakta, özel idarenin ilçe kaymakamları ile işbirliğindeki zayıflık devam etmekte, ilçelere bağlı köy ve kasaba yöneticilerinin ve özel idarenin organlarının ilçe teşkilatını devreden çıkararak doğrudan birbirleri ile bağlantı kurmalarının önüne geçecek bir düzenlemeye gidilmemekte, ilçe, kasaba ve köy sorunlarının çözümüne öncelikle ilçeden yani yerinden çözüm bulunması gerekirken il den çözüm bulunur anlayışı devam etmektedir.

Encümene katılacak memur üye sayısındaki artışa ve valinin özel idarenin iş ve işlemlerinden sorumlu tutulmasına rağmen karar organının başında bulunmaması da zaman zaman tıkanmalara neden olabilecektir.

İl yönetiminin bir bütün olduğunu ve bu yönetimde özel idareye yüklenen bunca yeni işle birlikte 5286 sayılı Kanunla Köy Hizmetleri Genel Müdürlüğünün kaldırılmasından sonra da bu birimin görevlerinin İstanbul ve Kocaeli illeri dışında özel idarelere devredilmesiyle artan iş yükünü valilerin yanında paylaşan ve paylaşacak olan vali yardımcılarına da kaymakamlara verilen ödenek gibi bir iyileştirme düşünülmemesi ise il yönetiminde yeni sorunlara sebep olacağı düşünülmektedir.

Bütün bunlara rağmen yıllardır beklenen bu reform yasalarının eleştirebileceğimiz noktalarına rağmen çıkarılabilmiş olmasını ise yeni iyi başlangıçlar olarak görüyor, eksiklerin ülkemiz yararına düzeltilebileceğini ümit ediyoruz.