Ülkemizdeki belediyelerin en büyük noksanlarından bir tanesi, projeye dayalı çalışma sistemi oluşturu-lamamış olmasıdır. Ayrıca yine Belediyelerimizin en büyük handikapı, uzun vadeli planlamaya dayalı çalışma noksanlığıdır. Hizmet politikaları genellikle, günlük olarak belirlenmekte, günlük ihtiyaçların karşılanması ve pansiyon tedbirlerin alınması ve uygulanması şeklinde gelişmektedir. Bunun ana nedeni, belediyelerin mali güçlerinin yeterli seviyede olmamasıdır, diyen Doğu Karadeniz Belediyeler Birliği Genel Sekreteri Halil MEMİŞ gazetemize yaptığı açıklamada şunları söyledi:

MAHALLİ İDARE BİRLİKLERİ NEDİR İŞLEYİŞLERİ NASILDIR?

Mahalli idare birliklerini, esasında toplumumuzda yer alan ve tarihsel süreç içerisinde milletimizin dayanışma ve yardımlaşma anlayışının bir sonucu olarak ortaya çıkmış kamu kurumları olarak algılamak hiçte yabana atılacak bir tespit olmaz. Mahalli idare birliklerinin varlığını; bu açıdan bakacak olur isek, hukuki temellerin yanında sosyal ve kültürel temellere de dayandırmak mümkündür. Mahalli idare birliklerinin günümüzdeki uygulaması, mahalli nitelikteki müşterek ihtiyaçların karşılanmasında il özel idarelerinin, belediyelerin ve köylerin işbirliği yapmaları şeklinde tezahür etmiştir. Bu haliyle mahalli idare birlikleri, hizmetlerin daha etkin ve verimli yürütülmesine imkan tanımaktadır. Mahalli idare birliklerinin kuruluşu, hukuki dayanağını Anayasamızdan almaktadır. Mahalli idareler, her hangi bir tüzel kişilik ortaya çıkarmadan kendi aralarında işbirliğine gidebilirler. Bunun yanında bir tüzel kişilik oluşturarak işbirliği yoluna gitmeleri kendisini, mahalli idare birlikleri olarak göstermektedir. Köyler, belediyeler, il özel idareleri gerek duydukları kamu hizmetlerini tüzel kişiliği haiz birlikler oluşturarak yürütebilirler. Birliklere ilişkin hükümler esas itibariyle 1580 sayılı Belediye Kanunun 133-148. maddelerinde ve 3030 sayılı büyük şehirlerin yönetimine ilişkin Kanun'un 25. maddelerinde yer almaktaydı. 5216 sayılı Büyükşehir Belediye Kanunu ve 5272 sayılı Belediye Kanununun yürürlüğe girmesiyle, gerek 3030 sayılı Kanun ve gerekse 1580 sayılı Kanun yürürlükten kaldırılmıştır. Yeni yürürlüğe giren ve uygulanmakta olan Belediye Kanunlarında ise, mahalli idare birliklerine üye olunabilmesi ile ilgili hükümler haricinde, mahalli idare birlikleri ile ilgili hükümler mevcut değildir. Gelinen noktada, mahalli idare birlikleri, TBMM’nin gündeminde bulunan Mahalli İdare Birlikleri Kanun Tasarısının yasalaşmasını bekler durumdadırlar. Şu an itibariyle, birliklerin yasal dayanağının kalmadığı gibi bir yargıya varmak mümkünse de, 1982 T.C. Anayasasının 127. maddesinin son fıkrasında yer alan, mahalli idarelerin belirli kamu hizmetlerinin görülmesi amacı ile kendi aralarında Bakanlar Kurulunun izni ile birlik kurmaları, görevleri, yetkileri, maliye ve kolluk işleri ve merkezi idare ile karşılıklı bağ ve ilgileri kanunla düzenlenir hükmü çerçevesinde değerlendirildiğinde yasal olmadıklarını söylemek mümkün değildir. Bahsettiğimiz Kanun Tasarısı yasalaşıncaya kadar, birlikler iş ve işlemlerini Kuruluş Tüzüklerinde yer alan hükümler çerçevesinde yürütmek durumundadırlar. TBMM’de kabul edilen Yerel Yönetimler Özerklik Şartında da mahalli idare birlikleri ile ilgili hükümler bulunmaktadır. TBMM’nce görüşülürken Mahalli İdare Birlikleriyle ilgili 10. maddesinin birinci bendi onaylanan, ikinci ve üçüncü bendlerine çekince konulan Şartın 10/1. maddesinde de; yerel makamların yetkilerini kullanırken, ortak ilgi alanlarındaki görevlerini yerine getirebilmek amacıyla, başka yerel makamlarla işbirliği yapabilecekleri ve kanunlar çerçevesinde birlikler kurabilecekleri hükme bağlanmıştır. Ülkemizde mevcut mahalli idare birliklerini değişik kategorilerde ortaya koymak mümkündür. Mahalli idareler birlikleri; köyler arasında, belediyeler arasında, il özel idareleri arasında kurulabileceği gibi; köyler-belediyeler, köyler-il özel idareleri, belediyeler-il özel idareleri, köyler-belediyeler-il özel idareleri, arasında kurulabilir.

ÜLKEMİZDE YER ALAN MAHALLİ İDARE BİRLİKLERİ İÇERİSİNDE DOĞU KARADENİZ BELEDİYELER BİRLİĞİ HANGİ KONUMDADIR, ÜYE PROFİLİ VE AMAÇLARI NELERDİR?

Doğu Karadeniz Belediyeler Birliği; Trabzon, Rize, Artvin, Gümüşhane ve Giresun illerindeki il, ilçe ve belde belediyelerinin bir araya gelerek oluşturdukları; genel amaçlı ve bölgesel nitelikte bir Mahalli İdare Birliğidir. Birliğimiz; yukarıda belirttiğim il belediyeleri ile bu illerdeki ilçe ve kasaba belediyelerinin bir araya gelerek oluşturdukları bir birliktir. Birliğimiz, 1992 yılında Bakanlar Kurulu Kararı ile kurulmuş ve tüzel kişiliğine kavuşmuştur. Bu gün itibariyle bölgedeki 73 Belediye birliğimizin üyesidir. Şu an itibariyle, Belediye Meclislerinde Doğu Karadeniz Belediyeler Birliğine üye olma iradesini ortaya koyan ve üyelik konusunda karar alan 30 u aşkın Belediyemizin başvurusu mevcuttur. Mayıs ayı içerisinde yapılacak olan 2005 yılı Olağan Birlik Meclisi toplantısında, yeni üyelik başvuruları birlik meclisince uygun görüldüğü takdirde üye sayısı 100’ü aşacaktır. Böylece, bölge belediyelerinin % 75 ini aşkın kısmı Birliğimizin üyesi konumuna gelecektir. Öyle sanıyorum ki; Birliğimizin aktivitesi arttıkça, şu an itibariyle üye olmayan Belediyelerde üyelik konusunda istekli olacaktır. Doğu Karadeniz Belediyeler Birliğinin, kurulduğu tarihten bu tarafa kendinden beklenen amaçlar noktasında pek fazla faaliyet yaptığı söylenemez. Ancak, yaklaşık dokuz aydır yeni bir anlayışla bazı faaliyetleri gerçekleştirme noktasında, atılımlar içerisine girmiştir. Bölge belediyelerimiz ve özelliklede üye belediyelerimiz ve belediyelerimizin gerek atanmış ve seçilmiş görevlileri, birliğin aktivitelerini artırması yönünde hem fikirler. Hemen hemen herkes, bu güne kadar fazla bir yol katedilmemiş olmasının ezikliğini hissetmektedirler. Gerek Birlik Başkanımız (Trabzon Belediye Başkanı) Sayın M. Volkan CANALİOĞLU ve gerekse encümen üyesi Belediye Başkanlarımız (Gümüşhane Belediye Başkanı Mustafa CANLI, Artvin Belediye Başkanı Emin ÖZGÜN, Giresun Belediye Başkanı Hurşit YÜKSEL ve Akçaabat Belediye Başkanı Şefik TÜRKMEN), Birlik Başkan Vekilimiz Rize Belediye Başkanı Halil BAKIRCI ve diğer üye Belediye Başkanlarımız birliğin çalışmaları konusunda çok hassaslar ve gereken desteği vermek noktasında hazırlar. Ülkemizde sayıları çok olmasa da, bölgesel Belediye birlikleri mevcuttur. Bir şekilde bir çoğu ismini duyurmuştur. Çok yakın geçmişe kadar, Doğu Karadeniz Belediyeler Birliğinin varlığından haberdar olmayan birçok kurum, kuruluş ve kişi artık bu kurumun varlığından haberdardır. Belki çok iddialı bir söylem gibi gelecektir ama, amacımız Doğu Karadeniz Belediyeler Birliğinin adını, ortaya koyacağımız farklı uygulamalarla duyurmaktır. Benim ilk göreve başladığımda, Birlik Meclis toplantısında yaptığım konuşmada altını çizerek dile getirdiğim bir husus vardı: “Doğu Karadeniz Belediyeler Birliği olarak Türk Belediyeciliğinin gelişmesine farklı bir çerçeve getirebilir, örnek Belediyecilik uygulamaları gerçekleştirebiliriz.” Halen aynı şeyi düşünüyorum. Sanırım hiçbir Belediye birliğine yönelik olarak, üye belediyeleri bu kadar duyarlı olmamıştır. Şunu diyebilirsiniz, madem duyarlıydı da neden Belediyeler Birliğinin yakın zamana kadar aktivitesi yüksek değildi. İnsanların önüne hedef koymazsanız, nereye yürüyeceklerini bilemezler. Sanıyorum şu an önümüzde iyi bir hedef var: Hep birlikte el birliğiyle Doğu Karadeniz Belediyeler Birliğini bölgenin prestij noktası haline getirmek, samimi bir dayanışma ve yardımlaşma anlayışıyla, hizmete yönelik anlayış birliğini gerçekleştirmek. Bu amaca uygun olarak, Birliği; Belediyeleri yönlendiren, onlara mevzuat ve bilgi desteği veren, proje üretmelerine öncülük eden bir kurum haline getirmek ilgili ilgisiz herkesin gayretini gerekmektedir. Bu noktada, bölge Milletvekillerimizin, Belediye Başkanlarımızın ve bölgemizin yetiştirdiği bürokrat ve akademisyenlerimizin katkıları ve destekleri çok önemli bir rol oynayacaktır.

BİRLİĞİN FAALİYETLERİ

Birliğimiz, bir tanesi 2004 Aralığında, diğeri de geçen Nisan ayında olmak üzere iki adet eğitim seminerini organize etmiştir. Özellikle, Nisan da gerçekleştirdiğimiz eğitim semineri, bölge belediyelerimize yönelik olarak Trabzon’da gerçekleştirilmiş ve olumlu tepkiler gelmiştir. Tabiki, Birliğin tek amacı, eğitim seminerleri düzenlemek değildir ve olmamalıdır. Hatta, Birliklerin sadece bu şekilde anlaşılması da aslında bu tür Birliklere haksızlıktır. Ancak, bu noktada bizim en çok önem verdiğimiz konu, mahallinde ve birliğimizin kapsadığı illerde eğitim seminerleri gerçekleştirmektir. Bunun yanında ihtiyaç duydukça ve belediyelerimizin istekleri doğrultusunda, gerek bölgesel, gerek tüm ülkeye hitap eden ve gerekse iller bazında lokal olarak eğitim çalışmalarımız devam edecektir. Ülkemizin Avrupa Birliğine girmeye çalıştığı bu günlerde, AB kaynaklarından bir çok projeye kaynaklar aktarılmaktadır. Üzücü olan bir tespitimiz, henüz bölge Belediyelerimizin bu hibe programlarından yararlanamamış olmasıdır. Önümüzde bu manada büyük bir fırsat vardır. Devlet Planlama Teşkilatı yetkililerinden edindiğimiz bilgilere göre; TR 90 Düzey 2 Bölgesi Doğu Karadeniz Kalkınma Programı (DOKAP) hazırlık çalışmaları devam etmektedir. Hazırlık çalışmaları devam eden söz konusu programın temel amaçlarından biri, Türkiye’nin görece az gelişmiş bölgelerinden biri olan ve Ön Ulusal Kalkınma Planı kapsamındaki 12 öncelik alanından biri olarak belirlenen TR 90 Bölgesinde bir kalkınma programı uygulamaktır. “TR 90 Düzey 2 Bölgesi (DOKAP) Kalkınma Programı” Artvin, Giresun, Gümüşhane, Ordu, Rize ve Trabzon illerini kapsayacaktır. Programın uygulamasının 2006-2008 döneminde gerçekleşeceği öngörülmektedir. Programın bütçesi ve bileşenleri henüz müzakere aşamasındadır. Doğu Karadeniz Belediyeler Birliği olarak bu noktada bölge belediyelerine sağlayacağımız en büyük katkı, program ana dokümanının (Proje Fişi) Avrupa Komisyonu tarafından onaylanmasının ardından, gerek proje hazırlanması ve gerekse belediyelerin bilgilendirilmesi noktasında aktif bir çalışmayla, bölge belediyelerini, sivil toplum kuruluşlarını da yanlarına almak suretiyle proje üretme ve uygulama noktasında yönlendirmek olacaktır ve şu anda bunun alt yapı çalışmalarını başlatmış bulunmaktayız. Bu ve benzeri uygulamaların ve amaçların sonuç verecek şekilde gerçekleştirilebilmesi için; Birliğimizde sağlam, ayakları yere basan bir idari ve mali yapı oluşturmak gerekmektedir. Kurumsal yapısı sağlam ve güçlü olmayan bir kurumun, sağlıklı bir şekilde çalışması ve hizmet üretmesi mümkün gözükmemektedir. Öncelikle bunun gerçekleştirilmesini önemsemekteyiz. Burada bölgesel kalkınma planlarından birisi olan Doğu Karadeniz Bölgesel Gelişme Planı (DOKAP) kapsamında yapılan bazı tespitlere ve proje ve önerilere değinirsek, Doğu Karadeniz Belediyeler Birliğinin bundan sonra ne denli önemli bir görev üstlenebileceğini de ortaya koymuş oluruz: Bölgenin Sosyo-Ekonomik Yapısı şu şekilde tespit edilmiştir: Bölgenin; az gelişmiş bir bölge olduğu, dışarıya göç verdiği, görece büyük bir hizmet sektörü olduğu ve tek ürün tarımına bağımlı olduğu. Bölgenin Mekansal Yapısı şu şekilde ortaya konmuştur: Sert topoğrafya, Gelişmemiş ulaşım ağı, Dengesiz kentsel gelişme, Büyük kentsel merkezlerin bulunmayışı, Dağınık kırsal yerleşme. Mekansal yapı ile ilgili tespitlerde belediyelerimize oldukça büyük işler düşmektedir. Mevcut Yerleşim Sistemi ise şu şekilde ortaya konmuştur: Şehir merkezleri kıyı bölgelerinde toplanmış olduğu, bölgede güçlü kent merkezi mevcut olmadığı (Trabzon’un büyüklüğünün yetersiz olduğu), kentsel yerleşme kümelerinin olmadığı (Trabzon çevresindeki alanlar hariç) ve dağınık kırsal yerleşimlerin olduğu.

Mekansal Gelişme Stratejileri ise şu şekilde ortaya konmuştur:

- Kıyı şeridinde düzenli bir kentleşme yapısının sağlanması gerekmektedir.

- İç bölgelerde daha büyük şehir merkezlerinin yaratılması gerekmektedir.

- Belirgin bir kentsel kademelenmenin sağlanması gerekmektedir.

Mahalli İdarelerin Güçlendirilmesi de DOKAP Projesinin stratejileri arasında yer almıştır:

Bu çerçevede; yerel kalkınma planlamasının geliştirilmesi, mahalli idarelerin kapasitelerinin geliştirilmesi ve Yerel Yönetim Değerlendirme Sisteminin kurulması önerilmektedir.

DOKAP Alternatif Kurumsal Düzenleme Önerileri ise şunlardır:

- DOKAP Yerel Yönetimler Birliği

- DOKAP Kalkınma Kurumu (Ajansı)

- Proje Yönetim Birimi.

DOKAP’ın Birliğimize dahil 5 ilin yanında Ordu ve Bayburt İllerini de kapsadığını dikkate alacak olursak, Birliğin kapsamı dışında kalan bu 2 ilimizi de birliğin bünyesine kattığımızda, Projenin ön gördüğü Alternatif Kurumlardan bir tanesi olan DOKAP Yerel Yönetimler Birliği kendiliğinden ortaya çıkmış olacaktır. Ayrıca, DOKAP’ın stratejileri ve önerileri dikkate alındığında, Birliğimizin üstlenebileceği misyon kendiliğinden ortaya çıkmış olmaktadır.

BÖLGE BELEDİYELERİNİN SORUNLARI

Belediyelerimize vermeye çalıştığımız bir imaj var. Belediyeler birliği, bölge Belediyeciliğinin gelişmesi noktasında önemli işlevler görebilir. Bölgenin gerek çoğrafik konumu ve gerekse ekonomik yapıları, Belediyelerin rahat şartlar altında görev yapmalarını ve hizmet üretmelerini engellemektedir. Ülkemizdeki belediyelerin en büyük noksanlarından bir tanesi, projeye dayalı çalışma sistemi oluşturulamamış olmasıdır. Ayrıca yine Belediyelerimizin en büyük handikapı, uzun vadeli planlamaya dayalı çalışma noksanlığıdır. Hizmet politikaları genellikle, günlük olarak belirlenmekte, günlük ihtiyaçların karşılanması ve pansiyon tedbirlerin alınması ve uygulanması şeklinde gelişmektedir. Bunun ana nedeni, belediyelerin mali güçlerinin yeterli seviyede olmamasıdır. Bu durum bölgemizdeki belediyelerde kendisini daha fazla hissettirmektedir. Bölgemizdeki belediyelerin çoğunluğunun kendi öz kaynakları, öz gelirleri yok denecek kadar azdır. Buna karşılık yerleşimin bölgenin coğrafi ve kültürel özellikleri nedeniyle çok dağınık olması, iyi ve kalıcı hizmet götürmenin önündeki en büyük engel olarak ortaya çıkmaktadır. Esasında, genel vergi gelirlerinin Belediyelere dağıtımında, bölge belediyelerinin bu özelliği dikkate alınarak farklı katsayılar uygulanabilir. Çevresel etkileri ve doğal yapının korunması noktasında ve hatta insan sağlığı ve bölgenin kaynak suları açısından en önemli sorunlardan bir tanesi olarak çöp sorunu kendini göstermektedir. Bu sorun, bölgedeki hiçbir belediyenin tek başına çözebileceği bir sorun değildir. Bu manada, bölgede irili ufaklı birçok Belediye Birliği kurulmuştur ve kurulma aşamasındadır. Yine özellikle iç bölgelerde yer alan Belediyelerimizin en büyük sorunlarından bir tanesi de; kanalizasyon sorunudur. Bunun çözülmesi de çok kolay değildir. Zira bölgenin coğrafik yapısı ve yerleşim yeri biçimi bunun önündeki en büyük zorluktur. Belediyecilik hizmetleri açısından karşımıza çıkan en büyük sorunlardan bir tanesi de yol ve dolayısıyla ulaşım sorunudur. Dağınık yerleşim yerleri ve bölgenin coğrafi yapısı nedeniyle, özellikle iç kesimlerdeki belde ve ilçelerimizde, kilometrelerce şehir içi yol ağı gerekmektedir. Çoğu kasabamızda ve hatta bazı ilçelerimizde halen mahalle yolları toprak veya stablize yollardır. Bu belediyelerimizin hizmet üretememesinin bir sonucu değil, zor şartlara karşılık kıt kaynaklarla hizmet üretmek zorunda kalınmasının bir sonucudur. Bu ve burada sayamadığımız bir çok sorunun çözümünde, uluslar arası finansal kaynakların ve özellikle de AB Hibe Programlarının çok büyük katkısının olabileceğini düşünmekteyiz.

HALİL MEMİŞ

Doğu Karadeniz Belediyeler Birliği Genel Sekreteri 1967 yılında Trabzon İli Akçaabat İlçesi Akçaköy Kasabasında doğdu. İlk, orta ve lise öğrenimini, doğduğu yer olan Akçaköy'de tamamladı. 1983 yılında girdiği Gazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Kamu Yönetimi Bölümünden 1987 yılında mezun oldu. Askerlik görevini, Trabzon İli Maçka İlçesinde, Askerlik Şubesi Başkan Vekili olarak Nisan 1989 - Mart 1990 tarihlerinde tamamladı. 1990 yılında İçişleri Bakanlığında "Kontrolör" olarak göreve başladı. Halen aynı kadroda bulunan Halil MEMİŞ, 23.08.2004 tarihinden itibaren geçici görevle Doğu Karadeniz Belediyeler Birliği Genel Sekreterliği görevini yürütmektedir. Halil MEMİŞ ayrıca, İçişleri Bakanlığı, TODAİE, Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü, Mahalli İdareler Birlikleri (Doğu Karadeniz Belediyeler Birliği, Marmara ve Boğazları Belediyeler Birliği, Çukurova Belediyeler Birliği), değişik Dernek, kurum ve kuruluşça, mahalli idareler personeline yönelik olarak düzenlenen Genel Eğitim ve Hizmet İçi Eğitim Semineri ve kurslarına eğitimci - konuşmacı olarak katılmaktadır. Yayınlanmış üç adet kitabı bulunan Halil MEMİŞ'in, değişik mesleki dergilerde yayınlanmış birçok makalesi de mevcuttur. Halil MEMİŞ’in içeriği daha çok mahalli idarelerle ilgili mevzuat ve haberlerden oluşan www.halilmemis.com adresli bir web sayfası da bulunmaktadır.