Kağızman’ın bayan kaymakamı Aylin Kırcı Duman’nın gelmesi ile birlikte pek çok şey değişmiş. Türkiye’nin ilk bayan kaymakamlarından olan Kırcı’nın yaptıkları ile Kağızman artık farklı bir yer haline gelmeye başlamış.
Kars’ın türkülere konu olan ilçesi Kağızman, Kaymakam Aylin Kırcı Duman ’nın teşviki ile başlatılan projeler ile hayat buluyor. Toplum Merkezi’nde kadının statüsünün yükseltecek pek çok uygulama başlatılırken, Kağızman Bebekleri dünyanın dört bir yanına ulaşıyor. Kağızman, 1972 kilometrekarelik bir alana sahiptir. Yükseklik farklılıkları ilçe içinde fazladır. Bu yükseklikler 1100-1600 m arasında değişmektedir. Kuzeyinde Kars merkez ve Selim, doğusunda Tuzluca, Digor, batısında Sarıkamış, güneyinde ise Ağrı merkez ile komşudur. Kars il merkezine 76 km uzaklıkta, Aras vadisindeki bir birikinti kesiti üzerinde yerleşmiş durumdadır.
İlçe coğrafi bakımdan henüz tektonik oluşumunu tamamlamamıştır. Faylar ve kırıklar üzerinde yerleşilmiştir. Dolayısıyla zaman zaman yörede depremler tehlikeli olmaktadır. 1104-1962 yılları arasında 13 deprem olmuştur. Diğer taraftan düşme, kayma ve sürünme şeklinde kütle hareketleri olmaktadır. Kötek, Çallı civarında kaya düşmesi, Camuşlu-Kozlu, Yenice-Taşburun ve Akdam köyleri civarlarında heyelan görülmektedir. Yaklaşık 1900-2000 metreden daha alçak kesimlerde yarı kurak sahaların karakteristik topraklarından olan kahverengi topraklar yayılış gösterirken, 2000-2750 m arasındaki nispeten nemli ve serin kesimlerinde ise dağ, çayır toprakları yayılış göstermektedir. Eğimin fazla olduğu yerlerde çıplak kayalar ortaya çıkmıştır. Kuzeye bakan yamaçlardaki topraklar daha nemlidir. Aras kenarındaki 20 kilometrekarelik alüvyon toprakları bulunur. Kağızman’da bahar aylarında görülen don, bitkileri etkilemektedir. İlçedeki toprak grupları çeşitli ağaç türlerinin yetişmesine uygun olmasına karşın tarıma ayrılan alanların dışında tamamen step bitkileri ile kaplanmıştır.
Toprağın çok sık olduğu çoraklaşma, tuzlaşma, taşlık olan alanlarda toprak özellikleri ağaç, hatta step formasyon gelişmesine dahi uygun olmadığından bu kesimler genelde çıplaktır. 2000 yılı genel nüfus sayımı kesin olmayan sonuçlarına göre ilçe merkezinin nüfusu 21.700 kişi, köylerin nüfusu 27.431 kişi olmak üzere toplam nüfus 49.131 kişidir.
Görüldüğü üzere gerek yaşanan terör olayları gerek iş kaynaklarının olmayışı yaşanan geçim sıkıntıları nedeniyle oluşan göçler ilçe nüfusunda gözle görülür bir azalmaya sebep olmuştur.
KAĞIZMAN’IN MEŞHUR BALI
Kağızman’ın nefis balı zamanında Osmanlı Saraylarında Padişah sofralarına kahvaltılık olarak gidermiş. Rus Çarları’nın sofralarını süslermiş. Kağızman’da Arıcılık büyük geçim kaynaklarındandır. Yaklaşık 200/250 civarında aile geçimini bu yolla temin etmektedir. Kağızman Balı, Düz Balı ve Dere Balı diye iki kısımda adlandırılır. Düz Balı Kars civarında Paslı Yüksekliklerinde oluşan baldır ki bu balın su oranı yüksektir. Donması tez olur. Dere Balı ise sıcakdere yataklarında olgunlaşarak pişkin bir hal alır. Bu balın su oranı çok azdır. Donması kış ortalarından sonradır. Bu bal daha makbuldur. Bal olarak Değirmen Dere köyünün, Karabağ-Terçivan mevkiinin balı meşhurdur. Arıcılık Fenni kovanlarla yapılmaktadır. Dadan Tipi’dir.
TUZ KAĞIZMAN İÇİN GELİR KAPISI
İlçemizin en önemli doğa kaynağı tuzdur. Yaklaşık 60 ton rezervi olan tuz ocağı TEKEL'e bağlı Tuz Sanayii Müessesesince işletilmektedir. Hammadde halindeki bu tuzu sofra tuzuna dönüştüren ancak çeşitli imkansızlıklar yüzünden kapalı olan Tuz Fabrikası %51'lik hissesi TEKEL Genel Müdürlüğüne devredilip tekrar açılmıştır.
Tuz Fabrikasının açılması sonucu ilçede bazı kişilere iş imkanı doğmuş bu da ilçe ekonomisinin biraz daha camlanmasına neden olmuştur. Ayrıca ilçede arsenik, asbest manyetik madenleri ve mermer ocakları da mevcuttur.
KAĞIZMAN TOPLUM MERKEZİ
Kars Valiliğinin Toplum Merkezleri Projesi kapsamı içerisinde Kağızman ilçemizde Toplum Merkezi çalışmalarına Ağustos 2002 tarihinde başlanmış, alan taraması yapılarak yer temin edilmiştir. Kağızman İlçe Merkezi 21.700 nüfuslu (köyler hariç) bir ilçemizdir.Ailelerin çoğu köylerden göç etmiş veya ayrılmış yoksul insanlardan oluşmaktadır. Başta hanım ve genç kızlarımız olmak üzere yetişkinlerin topluma kazandırılması ve adaptasyonunun sağlanması ve ayrıca eğitimin diğer kademelerinden ekonomik yetersizliklerden dolayı yararlanamamış bu insanlarımıza yeniden eğitim olanağı sağlamak, mesleki bilgi ve beceri kurslarıyla okuma – yazma kurslarına maddi destek sağlayarak kursları teşvik etmek Toplum Merkezinin ana amaçlarındandır. Toplum Merkezinin Kadın Eğitimi Ve Danışmanlık Biriminde eğitim ve sohbet salonu hazırlanmıştır. Bu birimde Ekim 2002 den bu yana mahallelerde de açılan kurslarla birlikte 15 Okuma Yazma Kursu açılmış ve 260 hanım bu kurslara katılmıştır. Aynı birimde bilgi ve beceri kursu olarak 11 Nakış – 2 Giyim – 1 Çocuk Bakıcılığı Kursu açılmış ve bu kurslara da 300 hanım katılmıştır. Hanımların taleplerine göre açılacak programların özünde , kadınlarda vatandaşlık bilincini geliştirme ve sorun çözme becerisi kazandırma amacı yer almaktadır. Sağlık ve Aile Planlaması Birimi, özellikle kadın ve üreme sağlığı konularında koruyucu ve önleyici çalışmalarla bilinçlendirme ve doğru bilgilendirme çalışmalarını yürütecektir. Nitekim, geleneksel yollarla doğru olduğu kabul edilen pek çok yanlış bilginin sakatlığa varan sonuçlar doğurduğu ve hatta ölümlere neden olduğu bilinmektedir.Bu birimde doğrudan hanımlara yönelik programlar uygulanacaktır. Toplum Merkezi Çocuk Eğitimi Biriminde Anne-Baba Eğitimi başta olmak üzere bilgisayar destekli çeşitli programlar yürütülecek ve köylerde ki ana sınıflarına rehberlik hizmeti verilecektir. Yoksul ailelerin çocuklarının bu programlar çerçevesinde yeni yerinde modernize bir şekilde düzenlenen Halk Kütüphanesinden ve Kız Meslek Lisesi Bilgisayar Laboratuarından yararlanmaları sağlanacaktır. Köylerde 8 yıllık temel eğitimi bitiren genç kızların liseye devamları sağlanarak takipleri yapılacaktır.Ailelerine maddi destek sağlanması gönüllü velilik sistemi ile teşvik edilecektir.Açık İlköğretim ve Açık Lise eğitimine katılan genç kız ve hanımlarımıza destek olmak üzere çeşitli programlar ve teşvikler yapılacaktır. Bu dönem içinde 20 genç kızımıza teşvik verilmiştir. Ayrıca köylerden gelen 12 genç kızımızın da liseye devamı sağlanmıştır. Kağızman Toplum Merkezimizin Gönüllüler Grubu , Ulusal Eğitime Destek Projesi kapsamında oluşturulmuş ve aile ziyaretleri ve çeşitli sosyal faaliyetlerle çalışmalarına devam edecektir. Toplum Merkezinde 2002-2003 döneminde bilgisayar ortamında sosyal araştırmalar yapılarak 800 hanıma ulaşılması planlanmaktadır. Ayrıca nüfusa kayıtlı olmayan çocukların kayıtlarının yapılması ve resmi nikahı olmayan ailelerin nikahlarının yapılması için ilçe düzeyinde alan araştırması yapılmış , 1500 civarı nüfusa kayıtlı olmayan çocuk ve 450 nikahsız olan aile tespit edilmiştir. Bu sorunun çözümü için Nüfus Projesi hazırlanmıştır. Bu projenin takibide Toplum Merkezinde yapılacaktır. Okula devamsız öğrencilerin devamının sağlanması için ailelere rehberlik çalışmaları da Toplum Merkezinde yapılacaktır. Eski Pratik Kız Sanat Okulu Toplum Merkezi olarak Kaymakamlığımız ve 7. Mekanize Piyade Tugay Komutanlığı desteğiyle onarımı sağlanmış olup Kars Valiliğince de donanımı sağlanmıştır. Sosyal Hizmetler Genel Müdürlüğünden sosyal hizmet uzmanı ve çocuk psikologu kadroları istenmiştir.Faaliyetlerimize başta Kars Valiliği olmak üzere S.Y.D. vakfımızın imkanlarıyla Halk Eğitim Merkezi, Kız Meslek Lisesi ve Sağlık Grup Başkanlığı İşbirliğiyle devam edilmektedir. Toplum Merkezinde ayrıca gönüllüler grubu çalışmalarıyla memur, esnaf ve hayırsever vatandaşlardan toplanan yardımlar yardıma muhtaç ailelere dağıtılmaktadır. Sayın Valimiz Nevzat Turhan’ın desteği ve 7. Mekanize Piyade Tugay Komutanlığının katkılarıyla Toplum Merkezimiz hanımlara yönelik istihdamı arttırıcı kurslara devam etmektedir. Ayrıca bir hemşiremiz devamlı olarak toplum merkezimizde çalışmaktadır. Sağlık hizmetleriyle de hanımlara yardım edilmektedir. Atatürk’ ün izinde devletine-milletine bağlı gençlerin yetişmesinde ve sosyal hukuk devleti anlayışının geniş halk kitlelerine ulaşmasında önemli katkısı olacağına inandığımız Kağızman Toplum Merkezi ilçe bazında örnek teşkil edecektir.
KAĞIZMAN BEBEKLERİ
Bebeğin üzerindeki giysi 19. Yüzyıl bölgemiz geleneksel gelin elbisesi(Fistanı) gelinlerin baba evinden ayrılırken erkek tarafının gelinlik olarak yaptırdığı yöresel bir kıyafettir. Kağızman'da yapılan araştırmalar sonucunda bulunan150 yıllık elbiseden esinlenerek yapılan folklorik bebek kıyafetinin işlemeleri yöremizde –kadama- işi olarak bilinen günümüzde Maraş yöresinde yaygın olarak yapıldığı için Maraş-işi veya sim sarma adını alan teknikle işlenmektedir. Başta kofik, yazma, alnında ve boynunda altını, belinde gümüş kemeri olan ve Kağızman türküsünde de anlatıldığı gibi yöremizi temsil etmekte o zamanlarda da halkımızın ince zevkinin göstergesidir. Kağızman folklorik bebeği 2002 yılı folklorik bebek yarışmasında sergilenmeye değer ürün seçilmiştir. İstihdama yönelik olarak Toplum Merkezi bünyesinde Kağızman Folklorik Bebeği yapımı projesi yapıldı. Ayşe Bingöl hanım efendinin anneannesinin annesine ait olan yaklaşık 150 yıllık Kağızman gelinliğinden çıkarılan model uygulanmış ve folklorik bebek geçen yılki yarışmalarda sergilenmeye değer bulunmuştur. Folklorik Kağızman Bebeğini 35 milyon TL. ye satılmaktadır. Bunun 15 milyon TL’si çalışan hanımlara verilmektedir. Kağızman Bebeği gümüş kemeri ile de Kağızman’a ısmarladım nar gele gümüş kemer ince bele dar gele türküsünün tanıtımına katkıda bulunacak yöresel özellikleri taşımaktadır.
AYLİN KIRCI DUMAN KİMDİR?
1970 Bilecik doğumlu. 1991 yılında Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Kamu Yönetimi Bölümünden mezun oldu.ODTÜ Sosyal Bölümüne devam etti.Dört yaşında bir oğlu var. İngilizce ve Almanca biliyor.Türkiye'nin İlk hanım kaymakamlarından birisidir. 1992 yılında Bilecik Kaymakam Adayı olarak göreve başladı.Eylül 1994 yılında Manisa'nın Selendi ilçesinde Kaymakam Vekilliği görevine başladı. 2 aylık vekalet döneminde Selendi'de, yatırım hizmeti olarak Sağlık Ocağı onarımı yapılmıştır. Kasım 1994 ile Eylül 1995 yıllarında 10 ay Uşak Eşme vekaleti sırasında 2. Uluslararası Turistik Eşme Kilim Kültür ve Sanat Festivalini gerçekleştirdi. İlçenin ekonomisine büyük katkıda bulunan kilim dokumacılığı ile bütün dünyaya İhracatım daha da arttırdı. Bu festivale, Kültür ve Turizm Bakanlığını ile Turizm Geliştirme Vakfının büyük katkısı olmuştur. Bu yıl 1l.si düzenlenen Eşme Festivali Ülkemizde Uluslar arası düzeyde düzenlenen önemli festivallerden birisidir. Yine Eşmede bu 10 aylık sürede Devlet Millet işbirliği ile Devlet Hastanesine ek bina yapılmıştır. Orta öğretim Yurdu için arsa tahsis edilmiş, YİBO (Yatılı ilköğretim Bölge Okulu) bitirilmiştir. Ocak 1996 - Eylül 1997 yıllarında 20 ay boyunca Kütahya'nın Dumlupınar ilçesindeki görevi sırasında, Kurtuluş Savaşımızda büyük mücadelelerinin geçtiği şehitler diyarı bu ilçede büyük bir tören alanı yaptırmıştır. Soyunma odaları, tribün ve çim saha olarak bir spor sahası yapılmıştır. Dumlupınar Kurtuluş Savaşı Şehitliğinde ve Aslıhanlar Şehitliklerinde peyzaj düzenlemesi yapılmış tanıtım broşürleri düzenlenmiş ve iç turizme sunulmuştur. Dumlupınar Zafer Festivali düzenlenmiş, yurt çapında ilk defa Milli Eğitim Bakanlığı izci grubu (1 hafta) ilçede kalmaya başlamıştır. Halen bu uygulamaya devam edilmektedir. Prefabrik binalardaki İlköğretim Okullarının yerine yeni İlköğretim Okulu inşaatına başlanmıştır. Hükümet Konağı yoktu. Yeni Özel İdare Hizmet Binasında Kaymakamlık daireleri çalışmaya başlamışlardır. O yıllarda ilk defa köylerden taşıma ile gelen çocuklar için sıcak Öğle yemeği projesini SYD Vakfımız tarafından Dumlupınar'da uygulanmıştır. Atatürk'ün "Ordular ilk hedefiniz Akdeniz dir, İleri !" Emrini verdiği evin aynısını Kültür Bakanlığına tarafından yaptırılmıştır. Kurtuluş Savaşı müzesi Dumlupınar da o dönemde açılmıştır. Devlet Hastanesi arazisi sağlanmıştır. Kaymakam lojmanında büyük onarım yapılmıştır. Kaymakamlık hizmet birimlerine bilgisayar alınmıştır. Orman için yangın yollan yapılmıştır. Eylül 1997 ile Kasım 2000 tarihleri arasında yaklaşık 3,5 yıllık Çorum'un Laçin ilçesindeki hizmeti sırasında örnek bir sağlık ocağı lojman ve Sosyal Tesisleri ile birlikte Kaymakamlık Köylere Hizmet Götürme Birliği taşeronluğunda yapılmıştır. Laçin' de ilk defa Türkiye'de uygulanan 8 yıllık temel eğitim üzerine Lise öğrencilerine taşıma ve sıcak öğle yemeği projesi S.Y.D. Vakfımız tarafından uygulanmıştır. Kaymakamlık, Sağlık Ocağı, Tarım İlçe Müdürlüğü, Milli Eğitim Müdürlüğü gibi kurumlarımıza bilgisayar alınmış ve hatta ağ sistemi o yıllarda kurulmuştur. Yeni bir Ambulans Sağlık Ocağına alınmıştır. Köy okullarında ve öğretmen lojmanlarında tadilat yapılmıştır. İlçede Jandarma Bölük Komutanlığı yeni binaları için arsa temin edilmiştir. Orman içi yangın yolları yapılmıştır. Narlı Beldesinde YİBO açılmıştır. Öğrencilerin 8 yıllık kesintisiz zorunlu eğitime devamlarının sağlanması için büyük çaba sarf edilmiş, devamsız öğrenci sayısı 100 öğrenciden 3 öğrenciye kadar indirilmiştir. SYD Vakfından öğrencilere yemek verilmek üzere bir Aşhane kurulmuştur. Devlet Hastanesi inşaatı hızlandırılmıştır. Yeni Halk Kütüphanesi bağışlarla kurulmuştur. Belde Sağlık Ocakları Lojman onarımları yapılmıştır. Kasım 2000 İle Haziran 2002 tarihleri arasında Niğde'nin Çiftlik ilçesindeki görevi sırasında Devlet Hastanesi hizmete açılmış, çevre düzeni yapılmıştır. Köylere Hizmet Götürme Birliğine Kazıcı - Yükleyici alınmış, ilçe merkezi ve köylerdeki kanalizasyon işlerinde çalışmak üzere hizmete sunulmuştur. Lise Öğrencilerinin Taşınması ve Sıcak Öğle Yemeği Projesi SYD Vakfımız tarafından bu İlçede de uygulanmıştır. Gençlik Projesi yapılmış 13-18 yaş arası 300 gence proje kapsamında çeşitli sosyal faaliyetlerle boş zamanlarını değerlendirmeleri sağlanmıştır. Bu faaliyetler Tiyatro, Folklor, Bilgisayar, Resim, El sanatları, Bilim Kurgu, Spor faaliyetleri, Satranç, Edebiyat ( Şiir ve kitap okuma ) gibi dallarda gerçekleşmiştir. Bu Proje tek Sosyal Altyapı Projesi olarak Çağdaş Yaşamı Destekleme Derneği ve İçişleri Bakanlığınca ortak hazırlanarak " Mülki İdare Amirleri ile Sivil Toplum Örgütleri arasındaki işbirliği" konulu sempozyumda sunulan 28 Projeden biri olmuştur. Ayrıca köy ilköğretim okulları da dahil olmak üzere bütün bilgi teknolojisi sınıfları kullanıma açıldı. Milli Eğitim Bakanlığı Onaylı Bilgisayar Formatör Öğretmenliği kursları Türkiye'de ilk defa bir ilçede açıldı. Öğretmenler Bilgisayar Formatörü Sertifikaları alarak bilgi teknolojisi sınıflarında eğitime başladılar. Ayrıca Niğde Çiftlik ilçesinde Ev Halkı Tespit Formları, Sağlık Bakanlığı bilgileri bir programa yüklendi, böylece gerçek nüfus tespit edilerek doğru projeler yapıldı. Köy-Kent Projesi Başbakanlık tarafından 2002 Mayıs'ta kabul edildi. Bütün köyler için 10 milyon dolarlık bu projede tarafından hazırlandı.
Konu :
