"Sahip olduğu kaynaklarla kıyaslandığında, ilin muhafaza ettiği yer, pek uygun değil. Aydın’ın kaynakları çok fazla, daha iyi bir yerde olması lazım. Jeotermal kaynakların ve yer altı kaynaklarının iyi değerlendirilmesi gerekiyor.”
“Kayserililere, Denizlililere bakıyorsunuz, onlar hemen bir araya gelerek şirketler oluşturuyorlar, fabrikalar kuruyorlar. Aydın’da bu biraz eksik. Birey olarak çok başarılılar ama birlikte hareket etme açısından bazı boşluklar mevcut.”
Aydın’ın sahip olduğu potansiyellerle kıyaslandığında hak ettiği yerde bulunmadığını belirten Aydın Valisi Mustafa Malay, ilde tarıma dayalı sanayinin gelişmesi gerektiğine inanıyor. Aydınlıların birey olarak çok başarılı olduklarını ancak birlikte hareket edemediklerini kaydeden Vali Malay, Kayserilileri ve komşuları Denizlilileri birlik olma noktasında örnek gösteriyor. İlin iki büyük sorunla karşı karşıya olduğunu anlatan Vali Malay, Çine Barajı’nın tamamlanması ve Büyük Menderes Havzası’ndaki kirliliğe çözüm bulunması gerektiğini dile getirdi. Denizli Valisi Mustafa Malay, Bizim Mahalli İdareler Gazetesi’ne şu açıklamaları yaptı:
MEDENİYETLER ŞEHRİ
-Aydın denildiği zaman ilk akla ne gelir? Aydın denildiği zaman bir medeniyetler şehri akla gelir. Çeşitli kavimler Aydın’a gelmiş, yerleşmiş ve yaşamıştır. Bu kavimler kendi zamanlarına ait eserleri ilimize kazandırmışlardır. Medeniyetlere ait kalıntılar, Aydın’da oldukça fazla. Ören yerleri açısından çok zengin bir il Aydın. İklimin ve toprağın elverişli olması dolayısıyla Aydın, her türlü tarım ürününün yetişebildiği nadir illerimizden. Dünyada eğer 100 adet farklı tarım ürünü yetişiyorsa, bunun en az yetmişi Aydın’da yetişiyor.
ORGANİK TARIM YOĞUN
-İlin ekonomisi genelde hangi alanda yoğunlaşıyor? İlimizde organik tarım yoğunlukta, çiftçimiz bilinçli. Tarım alanında üç dalda birinciliğimiz var. Hem miktar hem de kalite açısından en iyi incir Aydın’da yetişiyor. Zeytin, ikinci birinciliğimizi oluşturuyor. Ağaç bakımından en çok zeytin burada. Piyasadaki kaliteli zeytin ağaçlarının yüzde 80’i Aydın’dandır. Bir de kimsenin bilmediği, benim de buraya geldikten sonra öğrendiğim, Türkiye kestane üretiminin neredeyse tamamının Aydın’dan karşılandığı. Tarım yanında turizm çok önemli bir geçim kaynağı; ama il genelinde tarım, yüzde 70-80’lerle ilk sırayı alıyor. İş adamlarına baktığınızda beyaz eşya satar, kuyumcudur, ama bir yandan da çiftçidir. Ana gelir kaynağı tarımdır. Bunun yanında turizm de önem taşır.
TURİZM KUŞADASI’NDA BAŞLADI
-Başka hangi alanlarda yoğunlaıyor ekonomik faaliyetler? Diğer bir açından da Aydın, jeotermal tesislerin, kömür ocaklarının ve mermer yataklarının yoğun olduğu bir bölge. Hiç şüphesiz Aydın, turizm açısından da çok önemli bir yer. İlde, turizm ilk olarak Kuşadası’nda başlamıştır. Aslında, Türkiye çapında da turizm adına Kuşadası bir ilktir. Fakat gerekli yatırımlar zamanında yapılamadığı için turizm Antalya bölgesine kaymıştır. Şu anda Kuşadası’nda turistik otellerimizin yenileri yapılıyor. 12 bin kişiyi bir arada barındırabilecek, Avrupa’nın en büyük tesislerinden biri inşa ediliyor şu anda ilçede.
GÖÇ DÜZENİ BOZUYOR
Göç durumu nedir? Aydın hâlâ yoğun göç almakta olan bir il. Göç olmasa, nüfus artışı pek fazla değildir, bu görülecektir. Çünkü, Aydınlılar bakabilecekleri, eğitebilecekleri kadar çocuk sahibi oluyorlar. Ama doğudan ve güneyden gelen vatandaşlarımızın çocuk sayıları fazla. Göç olgusunda da, ilk olarak insanlar buraya çalışmak için gelmişler, sonra yerleşmeler başlamış. Bu nedenle de yerleşim düzeninde bazı bozukluklar ortaya çıkmış. Yeni bir nüfus planlaması yapacağız. Bunun şart olduğuna inanıyoruz. Çünkü, göçle gelen insanlarımızın, fazla çocuk yapmanın hem devlete hem de kendilerine zararlı olduğunu öğrenmesi gerekiyor. Aydın’a dışarıdan gelen göç maalesef çok fazla. Dışarıya giden göçse yok denecek kadar az.
ALTYAPI BİTECEK
Altyapı durumu nasıldır? İlde altyapıyla ilgili olarak, tabii ki, bazı sıkıntılarımız var. Bazı ilçe ve kasabalarımızda altyapı noksanlıkları bir hayli fazla ve imara uygun değil. Bunların süratle tamamlanması için çalışmalar devam ediyor. Bir de çevre temizliğiyle ilgili olarak yeni bir yasa çıktı biliyorsunuz; herkese 2 yıl süre tanında. Bu süre sonunda artık kimse çevreye zarar veremeyecek, belediyeler arıtma tesislerini tamamlayacaklar. En kısa zamanda altyapı çalışmalarımızı da bitireceğiz.
EĞİTİMDE İLK ÜÇTEYİZ
Eğitim ve sağlık alanlarında sorun var mı? Eğitim ve sağlık hizmetlerinde Aydın, Türkiye standartlarının üstünde. Özellikle eğitimde çok başarılı. Her sene üniversite imtihanlarında dereceler alınır, Türkiye sıralamasında ilk üçe gireriz, bu sene de oldukça ümitliyiz. Eğitim düzeyimiz de gitgide yükseliyor. Bu başarının sırrı da, öğretmen sıkıntımızın olmamasına ve öğretmenlerimizin genelde tecrübeli olmalarına bağlanabilir. Sağlık açısından da büyük çaplı bir sıkıntımız yok. Doktor, ebe, hemşire itibariyle çok iyi bir durumda ilimiz. Ben Anadolu’yu gezdim, oralar böyle değil; çok büyük problemler yaşanıyor. Mutlaka açıklar var ama kesinlikle Türkiye standartlarının altında değiliz. Eğitim ve sağlık açısından, fiziki anlamda binalarımızın (okulları, sağlık ocakaları vs) yeterli.
TARIMA DAYALI SANAYİ GELİŞMELİ
Aydın’da temel sorunlar nelerdir? Sahip olduğu kaynaklarla kıyaslandığında, ilin muhafaza ettiği yer, pek uygun değil. Aydın’ın kaynakları çok fazla, daha iyi bir yerde olması lazım. Jeotermal kaynakların ve yer altı kaynaklarının iyi değerlendirilmesi gerekiyor. Tarıma dayalı sanayi gelişmek zorunda. Organize sanayi bölgelerimiz fazla ama hiçbirisi tam kapasiteyle çalışmıyor. Bazısı temel atma safhasında, kimisi adına da daha yeni yeni arsalar alınıyor. Organize sanayi bölgelerinin hepsinin bir an önce faaliyete geçmesi zorunlu; bilhassa da, az önce de belirttiğim gibi, tarıma dayalı sanayinin.
AYDIN HALKINDA BİRLEŞME YETENEĞİ YOK
Sanayinin gelişmemesinin sebebi nedir? Aydın halkı fazla geçim sıkıntısı çekmediği için, fazla çalışma gayretinde değil. Bir birleşme yetenekleri yok, aynı zamanda; bunu yüzlerine söylüyorum. Kayserililere, Denizlililere bakıyorsunuz, onlar hemen bir araya gelerek şirketler oluşturuyorlar, fabrikalar kuruyorlar. Aydın’da bu biraz eksik. Birey olarak çok başarılılar ama birlikte hareket etme açısından bazı boşluklar mevcut. Her şeyin yetiştiği, üretildiği bu ilde bu boşlukların doldurulması lazım. Daha da zenginleşmeli. Sonuç olarak kaynakları bakımından Aydın, Türkiye ekonomisinde hak ettiği yerde değil ve ekonomik açıdan durumunu tam olarak yeterli görmüyorum.
-İşsizlik Türkiye’nin en büyük sorunu. Aydın’da bu konuda yaşanan sıkıntının boyutu hakkında bilgi verir misiniz? Organize sanayi bölgeleri tam olarak faaliyete geçemediğinden ve fazla sayıda fabrika kurulamadığından bir işsizlik durumu yaşanıyor. Yalnızca tarım işçisi bu sıkıntıyı çekmiyor. Tarım alanında çalışmak isteyenler rahatlıkla iş bulabilirken, sanayi alanında işsizlik ciddi bir sorun. Yani Türkiye’nin diğer illerinde olduğu gibi Aydın’da da işsizlik sorunu yaşanıyor.
DEVE GÜREŞLERİ AYDIN’IN SİMGESİ
Sosyal hayat nasıldır Aydın’da? O kadar çok festival var ki, hepsine birden yetişemiyoruz. Özellikle “deve güreşleri” Aydın’ın simgesi haline gelmiştir. Mevsimi geldiğinde hemen hemen her ilçede, köyde deve güreşleri düzenlenir. Bu, büyük bir canlılık getiriyor. Tarımsal ürünlerimizin festivalleri yaygındır: Erik, kiraz, çilek, incir vs.. Aydın, festival bakımından çok tecrübeli bir il yani. Köylerimiz bile bu konuda çok aktif. Bu özel genlerin yaşamasında da fayda var tabii; ilin tanıtımı daha iyi sağlanmış oluyor. Çünkü, ilimizin tanıtımı açısından bu sosyal ve kültürel faaliyetlerin yeterli olduğuna inanıyorum.
JEOTERMAL ENERJİ DEVREYE GİRMELİ
Aydın’da gelişmenin sağlanması adına yapılan çalışmalar hakkında bilgi verir misiniz? Aydın’da tarımın daha da güçlenmesi için çalışıyoruz. Vatandaşımıza hayvancılık açısından cins, kaliteli düve dağıtıyoruz. Özellikle bodur fidan dikimine ağırlık veriyoruz. Verim değeri yüksek fidanların üretimine hız kazandırdık. Jeotermal enerjinin bir an önce devreye girmesi için çalışmalarımız var. Organize sanayi bölgelerinin tam kapasite faaliyete geçmeleri adına da projelerimiz var. Bu oluştuğunda hem üretim artacak hem de istihdam sağlanmış olacak. Seracılık konusunda da çalışmalar yapıyoruz. Bu açıdan kaymakamlıklarımız da bir hayli mesafe aldı. Vatandaşlarımıza karşılıksız yardım yerine, onu iş güç sahibi yapacak beceriler öğretiyoruz, sanat sahibi yapıyoruz. Sosyal Yardımlaşma Vakfı aracılığıyla sermaye yardımı yapmak suretiyle insanlarımızı üretici haline getiriyoruz.
DİDİM’E LİMAN LAZIM
Turizmin önemli olduğunu söylemiştiniz. Bu alanda yapılan çalışmalar nelerdir? Turizm adına da teşviklerimizi artırdık. Turistik tesislerimizin daha kaliteli olması için çalışmalarımız mevcut. Bu ayın sonuna doğru Yunanistan’a Turizm Bakanı’mızla birlikte gideceğiz. Turistin gelmesi için yolların iyi olması lazım. Turistik yollarımızın çalışmalarını yapıyoruz, liman çalışmalarımız var. Didim’de bir liman yok, o limanın olması için çalışıyoruz. Bunun yanında, Çine’deki zengin maden kaynaklarının taşınmasında sıkıntılar yaşanıyor. Aydın’a bir demiryolu döşeme projemiz var.
BİRLİKTE ÇALIŞMALIYIZ
Aydın halkına mesajınız nedir? Hepimizi çok çalışacağız. Toprağımız boş kalmayacak, köylümüz, işçimiz, hepimiz çalışırsak, ülkemiz bir an önce kalkınır. Herkese çalışalım, boş durmayalım diyorum.
YASALAR YATIRIMLARI ARTIRACAK
Yerel yönetimler alanındaki reformu nasıl değerlendiriyorsunuz? Yasaların çıkması, beklenen bir gelişmeydi. Çünkü her şey Ankara’ya bağımlı olduğu zaman işler gecikiyor. Örneğin Aydın’ı ele alalım: Aydın’da nereye, ne yapılması lazım? Bir yere okul, hastane vs. yapılacağı zaman, merkezi yönetimden bunun programı yürütülüyor. Mesela biz teklifte bulunuruz, falan yerde yol, köprü yapılsın diyoruz. Dediğimiz olmuyor, bakıyoruz onlar değiştirip kendi kafalarına göre program yapıyorlar. Dolayısıyla halkımızın ihtiyaçlarına cevap verilemiyor. Yerel yönetimlere, meclislere, encümenlere veriliyor yetkiler artık. Şu anda bir geçiş dönemi yaşandığı için semeresi, başarısı anlaşılamamış olabilir bu yasaların. Bence yerel yönetimlere yetki ve kaynakların bu yasalar aracılığıyla aktarılması isabetli oldu. Bu hem bürokrasiyi hem kırtasiyeciliği hem de fasla masrafı engelleyecek. Bu yolla yatırımlarımızın da artacağına inanıyorum.
AYDIN’IN İKİ BÜYÜK SORUNU
Aydın’ın en büyük sorunları nelerdir? Altyapı, temel sorun. Bunun yanında Aydın’a has iki temel problem var: Birincisi, Çine Barajı’nın tamamlanamaması. 10 yıl önce başlanmış ama çok yavaş gidildiği için mesafe alınamamış. Ancak son 2 yıldır çalışmalara gayet düzenli devam ediliyor. Epey yol kat edildi. Bu baraj tamamlanmadığından yağan yağmur, araziyi su altında bırakıyor. Ekim yapılamıyor, ekilenler bozuluyor. Her sene 50-60 hatta 80 milyon dolara varan zararlar Aynı zamanda bu baraj bitirilirse enerji üretilecek, böyle de bir karımız olacak. Daha çok arazimizi de sulamış olacağız bu yolla.
İkincisi, Menderes Havzası’ndaki kirlilik. Menderes, buraya hayat veren nehir.yakın zamana kadar burada balık avlanırmış, içilecek su akarmış. Şimdi acayip derecede kirlenmiş vaziyette. Bu kirlenmede Afyon, Uşak, Denizli ve Aydın illerinin payı büyük. Atıklar, nehri mahvediyor ve bu kirliliğin mutlaka önlenmesi lazım. Bu gerçekleşmezse akan su topraklarımızı da kirletmeye devam edecek. Bu topraklarda yetişen ürünler kaliteli olmuyor, sağlık açısından zararlı olabiliyor. Ayrıca, denizimizi de kirletiyor. Yani kısacası, Menderes Nehri’nin bir an önce temizlenmesi gerekiyor.
MUSTAFA MALAY KİMDİR?
1948 yılında Malatya ilinde doğdu. İlk ve ortaokulu Malatya Sümer Okulu’nda birincilikle bitirdi. 1967 yılında Polis Koleji’nden birincilikle mezun oldu. 1970 yılında Polis Akademisi’nden mezun oldu. Komiser muavini olarak Ankara’da göreve başladı. Aynı zamanda Ankara Siyasal Bilgiler Fakültesi’ne devam etti. 1973 yılında Siyasal Bilgiler Fakültesi’ni bitirdi. Aynı tarihte komiser oldu. 1974’de Emniyet teşkilatından ayrılarak kaymakamlık stajına başladı. 1977 yılında 58. dönem kaymakamlık kursunu başarı ile bitirerek değişik ilçelerde kaymakamlık yaptı. 1982-1984 yıllarında İstanbul Emniyet Müdürlüğü’nde Şube Müdürlüğü görevinde bulundu. 1974’de Emniyet teşkilatından ayrılarak Mülkiye Müfettişi oldu. 1991 yılında 6 ay süreyle İngiltere’de mesleki incelemelerde bulundu. 1992-1993 yıllarında Şırnak Valiliği yaptı. 1996-1997 yıllarında Ordu Valiliği görevinde bulundu. 1994 yılında TBMM karma komisyonu ve kamuoyu yoklamaları sonucunda ‘Yılın Bürokratı’ seçildi. 1003-2004 yılında Erzurum Valiliği görevinde bulunurken, Eylül 2004 tarihinde çıkan Valiler Kararnamesi ile Aydın Valiliği’ne atanmış olup, 23 Eylül 2004’te bu göreve fiilen başlamıştır. Selma Hanımefendi ile evli olan Malay, 2 çocuk babasıdır.
Konu :
